فیزیوتراپی در بین رشته‌های علوم پزشکی، قدیمی و پرسابقه است و در طول زمان،‌ تحولات بسیاری را به خود دیده است. پیدایش اولین تکنیک‌های فیزیوتراپی به قرن 18 میلادی برمی‌گردد. از آن زمان تا کنون، شیوه‌های درمانی این رشته دچار تغییرات بسیاری شده است. اگرچه این تغییرات باعث شده تا بیماران بهره بیشتری از فیزیوتراپی ببرند اما شیوه‌های مختلف فیزیوتراپی (دستی، الکتروتراپی و تمرین‌درمانی) عوارضی را متوجه شخص فیزیوتراپ می‌کند.

 
الف) الکتروتراپی

الکتروتراپی یعنی استفاده از انرژی‌های فیزیکی (الکتریسیته، لیزر، امواج ماوراءصوت، مادون قرمز، ماوراءبنفش و امواج رادیویی) برای درمان بیمار. هر کدام از این انرژی‌های فیزیکی هم عوارض خاص خودشان را دارند که البته قابل پیش‌گیری هستند.

1- ماوراءصوت (اولتراسوند)

امواج اولتراسوند برای کنترل درد و التهاب مورد استفاده قرار می‌گیرند و عمده‌ترین عارضه آن‌ها پوکی استخوان است. برای پیشگیری از عوارض این تکنیک، توصیه می‌شود تا علاوه بر تصحیح ساختار دستگاه‌های مربوطه، از استفاده طولانی‌مدت و پشت سر هم از چنین دستگاه‌هایی خودداری شود.
2- جریان‌های الکتریکی

از جریان‌های الکتریکی برای کنترل درد و تحریک عضلات و اعصاب استفاده می‌شود و از جمله مهم‌ترین عوارض آن‌ها، شوک الکتریکی است که فیزیوتراپ‌ها زیاد دچارش می‌شوند. فیزیوتراپ باید متوجه باشد که از تخت فلزی استفاده نکند، سطح محیط کار باید با کف‌پوش‌ پلاستیکی پوشانده شود و دستگاه‌ هم باید استاندارد‌های لازم را داشته باشد. البته در رابطه با عوارض این شیوه درمانی، هنوز تحقیق جامعی انجام نشده است.
3- لیزر

لیزر به کنترل درد و کاهش التهابات کمک می‌کند. استفاده از لیزر، علاوه بر آسیب‌های چشمی، تغییرات DNA را هم به دنبال دارد. به همین خاطر توصیه می‌شود که افراد ضمن کار در اتاق تاریک، از عینک محافظ چشم‌ نیز استفاده کنند و پروب‌ لیزر را حتماً روی بدن بیمار روشن کنند.
4- مادون قرمز (Infra Red)

امواج مادون‌قرمز برای کنترل درد، پرخونی و کنترل التهاب به کار می‌رود. عارضه عمده این نوع انرژی، خشکی قرنیه است که برای پیشگیری باید از عینک محافظ استفاده شود. به علاوه، باید جهت تابش هم به طور دقیق محاسبه و اجرا ‌شود.
5- ماوراءبنفش (Ultra Violet)

در کشور ما از این امواج برای موارد درمانی استفاده نمی‌‌شود. امواج ماوراءبنفش در ترمیم بافت پوست و ضد عفونی کردن مواردی مانند زخم بستر می‌تواند مؤثر باشد. چون امواج ماوراءبنفش باعث تولید یون آزاد می‌شود، می‌تواند صدمات زیادی را به ریه و شبکیه چشم وارد ‌کند. به همین دلیل هنگام کار کردن با دستگاه‌های مربوطه، استفاده از عینک محافظ و تهویه مناسب محل کار، ضروری است.
6- امواج رادیویی

امواج رادیویی در سه شکل مایکروویو، شورت‌ویو و امواج مگنو‌ویو برای کنترل درد و التهاب، افزایش خونرسانی و افزایش دمای موضع به کار می‌روند. این امواج ضمن بر جا گذاشتن عوارضی روی غدد جنسی (به ویژه در مردان) و ایجاد اختلال در سیستم عملکرد یونی اعصاب، منجر به خستگی مفرط و اضطراب فیزیوتراپیست‌ می‌شوند. استفاده از شبکه فلزی فارادیک، فلزی نبودن تخت و وجود کف‌پوش پلاستیکی در محل کار باید حتما مورد توجه قرار بگیرد.

ب) تکنیک‌های دستی و تمرین‌درمانی

بیشتر فیزیوتراپیست‌ها آسیب‌های استخوانی و عضلانی ناشی از کار را در حرفه خود تجربه ‌کرده‌اند. پژوهشگران با مطالعه روی فیزیوتراپیست‌ها در اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا، ترکیه و بسیاری دیگر از کشور‌های جهان، شیوع متنوعی از آسیب‌های استخوانی‌عضلانی ناشی از کار را در بین فیزیوتراپیست‌ها گزارش کرده‌اند. این یافته‌ها نشان می‌دهد نخستین اختلالات استخوانی‌عضلانی در چند سال اول و غالباً قبل از 5 سال اول شروع به کار (به عبارت دیگر بین فیزیوتراپیست‌های تازه‌کار) رخ می‌دهد.
طبق این تحقیقات، دانش و مهارت فیزیوتراپیست‌ نمی‌تواند او را در برابر ضایعات و آسیب‌های شغلی حفظ کند تا جایی که طبق تحقیقی در استرالیا از هر 6 فیزیوتراپیست‌، یک نفر به علت آسیب‌های سیستم استخوانی‌عضلانی ناشی از کار مجبور به تغییر شرایط شغلی شده است.
آسیب‌های استخوانی‌عضلانی فیزیوتراپیست‌ها تا حد زیادی با فعالیت‌هایی که نیاز به استفاده از نیرو‌ و مهارت دست‌ها دارند، در ارتباط است، فعالیت‌هایی مانند صرف نیروی زیاد برای بلند کردن، حمل و جابه‌جایی، نگه‌ داشتن یا مهار بیماران یا اعمال نیروی کششی بر بدن یا اندام‌ها در روند معاینه و درمان.
در اکثر موارد نیز این فعالیت‌ها با وضعیت‌های بدنی نامناسبی همچون خم شدن و پیچ خوردن تنه به جلو یا عقب یا ایستادن ثابت و طولانی‌مدت همراه است. تمام این‌ها در حالی است که با وجود نیاز وافر فیزیوتراپیست‌ به استفاده از دست‌ها و نیز حفظ وضعیت‌های بدنی توان‌فرسا و سخت در حین کار، هنوز هیچ‌گونه راهکار و دستورالعملی برای کمک به این قشر تدوین نشده است.
طبق مطالعه‌ای که در سال 2000 انجام شده بود، بیش از 50 درصد فیزیوتراپیست‌ها که از تکنیک‌های دستی در زمینه ارتوپدی استفاده می‌کردند، این روش‌ها را در بروز آسیب‌های شغلی در خودشان دخیل دانسته‌اند و بیش از 50 درصد اجرای تکراری یک فعالیت را به عنوان مهم‌ترین عامل در ایجاد ضایعات اسکلتی عضلانی شغلی مؤثر قلمداد کرده‌اند.
نواحی کمر، گردن، پشت و اندام‌های فوقانی آسیب‌پذیر‌ترین نواحی بدن در این حرفه هستند و فیزیوتراپیست‌ها باید عواملی را که در محل کار و نیز خارج از شرایط کاری باعث افزایش خطر آسیب به نواحی مذکور می‌شود شناسایی کنند و مورد توجه قرار دهند. بررسی‌ای که در سال 2000 توسط C romie و همکارانش انجام شده بود نشان داد که بالاترین شیوع آسیب‌های استخوانی‌‌عضلانی شغلی در نواحی مختلف بدن به ترتیب در کمر (63 درصد)، گردن (48 درصد)، پشت (41 درصد)، انگشت شست (34 درصد)، شانه (23 درصد) و نهایتاً دست و مچ (22 درصد) است.
محققان دریافته‌اند که آن دسته از فیزیوتراپیست‌هایی که از مهارت‌های دستی برای ارزیابی و درمان بیماران استفاده می‌کنند، یک فعالیت را مکرراً اجرا می‌کنند، بیماران بسیاری را در یک روز مورد معاینه و درمان قرار می‌دهند یا زمان استراحت کافی در حین کار ندارند، در معرض افزایش خطر آسیب‌های نواحی گردن و اندام‌های فوقانی هستند.
مشخص شده است که علایم بالینی مربوط به درگیری انگشتان شست دست با اعمال شیوه‌های درمانی موبیلیزاسیون و مانی‌پولاسیون، به‌خصوص در ساعات متمادی طی روز، در ارتباط بوده است.
همچنین ثابت شده که عوامل خطر‌ساز مرتبط با وضعیت بدنی و جابه‌جا کردن بیماران نیز با افزایش خطر آسیب‌ و بروز علایم در ستون فقرات (گردن، پشت و کمر) همراه است. بسیاری از گزارش‌ها تکرار انقباضات عضلانی و نیز تحمل‌ نیروهای استاتیک را در حین انجام کار، از جمله عوامل خطرزای ایجاد ضایعات  شغلی در این حرفه دانسته‌اند.
با وجود این که اولین حمله آسیب شغلی در اکثر فیزیوتراپیست‌ها، زیر سن 30 سالگی و در 5 سال اول کار رخ می‌دهد، بسیاری از این افراد با تغییر روش‌های درمانی یا اعمال تغییراتی در محیط کار، به فعالیت‌ خود ادامه می‌دهند.
حتی به دنبال بروز آسیب‌ بدنی شغلی، بسیاری از آن‌ها نوع بیماران تحت درمان خود و نیز شرایط کاری را به گونه‌ای تغییر می‌دهند که بتوانند حرفه خود را پیگیری کنند. اکثر فیزیوتراپیست‌ها در شرایط آسیب‌دیدگی، به جای استراحت یا مطالبه حقوق ازکار‌افتادگی یا جراحی، به ادامه ایفای نقش و وظیفه حرفه‌ای خود می‌پردازند. در همین راستا، مسؤولین نظام بهداشتی و پزشکی کشور و به‌خصوص خود فیزیوتراپیست‌ها باید با برنامه‌ریزی مناسب در راستای پیشگیری از آسیب‌های شغلی بکوشند تا بدین‌ طریق امکان بهره‌گیری مداوم آحاد جامعه از خدمات تخصصی این قشر فراهم شود.
 

+ تاریـــــــخ 87/01/10 ساعــــت 21:8نویــــسنده فیزیوتراپیست- مانوال تراپیست فرجود شکوهی |